Sầu riêng – loại quả được mệnh danh là “vua của các loại trái cây” – đang trở thành mặt hàng nông sản có giá trị xuất khẩu cao hàng đầu của Việt Nam. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2024, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt 3,2 tỷ USD, lần đầu tiên vượt thanh long và vươn lên dẫn đầu nhóm trái cây xuất khẩu.
Tuy nhiên, phía sau những con số ấn tượng ấy là không ít thách thức. Nếu không được nhìn nhận và giải quyết nghiêm túc, ngành hàng sầu riêng Việt Nam có thể đánh mất lợi thế và niềm tin từ thị trường quốc tế, đặc biệt là Trung Quốc – thị trường tiêu thụ chủ lực hiện nay.
“Tâm thư” từ thủ phủ sầu riêng Tây Nguyên
Ông Vũ Đức Côn, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, đã gửi “tâm thư” đến Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chỉ rõ hàng loạt bất cập trong quá trình xuất khẩu sầu riêng chính ngạch sang Trung Quốc – thị trường lớn nhất của sầu riêng Việt Nam.
Từ khi hai nước ký kết Nghị định thư về kiểm dịch thực vật, người dân và doanh nghiệp kỳ vọng sẽ có bước đột phá. Nhưng thực tế lại không dễ dàng.
Xuất khẩu sang Trung Quốc gặp khó, giá sầu riêng giảm mạnh
Rào cản kiểm nghiệm: Mã số vùng trồng và chất cấm cadimi, vàng O
Trong năm 2024, phía Trung Quốc đã thu hồi khoảng 55 mã số vùng trồng và 61 mã số cơ sở đóng gói của Việt Nam. Nguyên nhân chính là do phát hiện chất cadimi và vàng O – những chất cấm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng – tồn dư trong một số lô sầu riêng.
Trung Quốc yêu cầu 100% lô hàng phải có giấy kiểm nghiệm về hai chất trên. Nếu phát hiện vi phạm, mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói sẽ bị đình chỉ. Điều này khiến hoạt động xuất khẩu gặp nhiều khó khăn, trong khi mùa vụ chính đang cận kề.
Hiện nay, diện tích sầu riêng cả nước đã lên tới 150.000 ha, nhưng chỉ khoảng 20% diện tích có mã số được chấp thuận xuất khẩu, chưa tương xứng với tiềm năng sản xuất và nhu cầu thị trường.
Doanh nghiệp “loay hoay” với kiểm nghiệm – Xuất khẩu chững lại, giá giảm sâu
Việc tìm được phòng thí nghiệm đạt chuẩn phía Trung Quốc công nhận để kiểm tra các lô hàng là một thử thách lớn. Sự thiếu đồng bộ trong hệ thống kiểm nghiệm, quy trình cấp mã số chưa minh bạch, đã và đang làm mất đi niềm tin từ đối tác nhập khẩu.
Tại Đắk Lắk – thủ phủ sầu riêng Tây Nguyên – sản lượng năm 2024 ước tính khoảng 500.000 tấn. Nếu không giải quyết sớm các vấn đề kiểm nghiệm, kiểm soát chất lượng, nguy cơ ùn ứ hàng hóa, rớt giá là rất lớn.
Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần:
-
Rà soát, kiểm tra quá trình cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói;
-
Khoanh vùng báo động đỏ đối với các vùng trồng có nguy cơ vi phạm cao;
-
Xây dựng khung pháp lý riêng cho việc cấp mã số theo tiêu chuẩn quốc tế;
-
Đẩy mạnh tuyên truyền đến người dân về canh tác sạch, không sử dụng chất cấm;
-
Tiêu hủy lô hàng vượt ngưỡng chất cấm, không để hàng “quay đầu” trở lại thị trường nội địa, tránh ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và uy tín quốc gia.
Hướng đi bền vững: Chủ động kiểm soát và chuẩn hóa chất lượng
Câu chuyện “sầu riêng triệu đô” không chỉ là thành tích xuất khẩu, mà là lời nhắc nhở về giá trị cốt lõi: Niềm tin thị trường không thể xây dựng bằng thành tích nhất thời, mà cần vun đắp bằng uy tín, minh bạch và chất lượng đồng bộ.
Chỉ khi Việt Nam xác lập được tiêu chuẩn nông sản sạch, kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất – chế biến – xuất khẩu, thì mới có thể giữ vững “ngôi vương” cho sầu riêng và hơn thế nữa, mở đường cho các loại nông sản khác vươn ra thị trường toàn cầu.
Nguồn: Tổng hợp từ Znew.vn
